Nguyên nhân cân phân tích bị nhảy số không ổn định

1. Cân phân tích bị nhảy số là hiện tượng gì?

1.1 Biểu hiện của cân phân tích bị nhảy số

• Mức dao động liên tục phổ biến ±0,0001g đến ±0,001g hoặc lớn hơn
• Cân không trở về mức 0.0000g sau khi lấy mẫu ra
• Cân không khóa được kết quả 
• Đèn báo ổn định không bao giờ sáng

1.2 Những kiểu nhảy số thường gặp trên cân phân tích

• Nhảy digit cuối (±0,0001g): Cân chỉ dao động ở số cuối cùng, ví dụ 1.2345g ↔ 1.2346g.
• Số đứng yên rồi trôi tăng/giảm: Ban đầu ổn định, sau đó số tự tăng hoặc giảm từ từ.
• Số dao động lên xuống theo chu kỳ: Số nhảy lên xuống theo nhịp đều (lúc tăng lúc giảm).

1.3 Vì sao cân độ đọc 0.0001g dễ xuất hiện hiện tượng nhảy số hơn?

• Độ nhạy cực cao của cảm biến
• Pin yếu hoặc nguồn điện không ổn định
• Đĩa cân hoặc buồng cân chưa sạch hoàn toàn

2. Nguyên nhân môi trường khiến cân nhảy số

2.1 Rung động từ sàn, bàn cân và máy móc xung quanh.

• Rung động từ tòa nhà do người đi lại hoặc thang máy hoạt động
• Máy móc hoạt động xung quanh tạo rung động truyền đến cảm biến
• Bàn đặt cân không chắc chắn làm cân dao động.

2.2 Luồng gió từ quạt, máy lạnh và chuyển động không khí.

• Gió từ quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào cân
• Cửa ra vào hoặc hệ thống thông gió tạo luồng khí
• Không khí lưu chuyển làm dao động đĩa cân

2.3 Độ ẩm, nhiệt độ và tĩnh điện tác động lên phép cân.

• Nhiệt độ phòng thay đổi liên tục
• Độ ẩm môi trường quá cao hoặc quá thấp
• Tĩnh điện phát sinh từ mẫu hoặc dụng cụ nhựa

3. Nguyên nhân do mẫu và thao tác cân

3.1 Mẫu hút ẩm hoặc bay hơi làm số thay đổi liên tục.

Mẫu hút ẩm mạnh

Ví dụ:

• Muối hút ẩm
• Bột mịn
• Hóa chất hygroscopic

Khối lượng có thể tăng dần theo thời gian.

Mẫu chứa dung môi dễ bay hơi

Ví dụ:

• Ethanol
• Acetone
• Methanol

Khối lượng giảm liên tục trong lúc cân.

Mẫu phản ứng với không khí

• Oxy hóa
• Hấp thụ CO₂

Làm thay đổi khối lượng thực tế

3.2 Sử dụng sai dụng cụ chứa mẫu

• Dụng cụ quá nặng
• Khối lượng cốc quá lớn so với mẫu
• Sử dụng cốc/chén chứa mẫu còn ẩm hoặc bám bẩn

3.3 Người thao tác mở buồng cân, chạm tay hoặc đặt mẫu sai cách.

• Mở cửa buồng cân quá lâu
• Chạm tay trực tiếp vào mẫu
• Đặt mẫu quá nhanh hoặc quá mạnh lên đĩa cân

4. Khi nào nhảy số bắt đầu ảnh hưởng kết quả kiểm nghiệm?

 4.1 Khi mất độ lặp lại giữa 3 lần cân (SD > 0,1%)

Khi cân phân tích bị mất độ lặp lại (SD > 0,1% giữa 3 lần cân), kết quả kiểm nghiệm (hàm lượng, % tạp, trọng lượng mẫu…) có thể bị sai lệch và bị xem là đã ảnh hưởng đến chất lượng, cho đến khi cân được kiểm tra lại, hiệu chuẩn hoặc điều chỉnh và được QA phê duyệt trở lại.

4.2 Khi kết quả ảnh hưởng QA/QC (vượt OOC, OOS)

Khi cân phân tích bị nhảy số, nếu sai lệch vượt giới hạn nội kiểm (OOC) hoặc vượt giới hạn cho phép (OOS), thì kết quả đó được xem là đã ảnh hưởng đến hệ thống QA/QC và không còn đáng tin cậy.

4.3 Khi không xác định được giá trị thật (SD > 1%)

Kết quả dao động quá lớn, không ổn định nên không xác định được giá trị thật của mẫu và không thể lấy giá trị trung bình dùng để báo cáo kiểm nghiệm.

5. Cách xử lý đúng kỹ thuật

5.1. Ngừng sử dụng ngay và ghi nhận

• Ngay khi thấy số nhảy liên tục, không ổn định, dừng mọi phép đo, không phát hành kết quả.
• Ghi chép lại: thời gian, tải trọng, điều kiện môi trường, số đo nhảy, để phục vụ điều tra.

5.2. Kiểm tra mẫu + thiết bị ( 10 phút )

Kểm tra mẫu:

• Không còn nóng
• Không bay hơi mạnh
• Không hút ẩm quá nhanh

Nên để mẫu cân bằng nhiệt trước khi cân.

Kiểm tra thiết bị:

• Cần dùng chổi mềm vệ sinh đĩa cân, không ấn mạnh lên đĩa cân
• Lau sạch khoang cân
• Kiểm tra dụng cụ chứa mẫu

Kiểm tra nguồn điện:

• Kiểm tra jack cắm adapter phía sau cân xem có bị lỏng hoặc căng dây không.
• Đảm bảo dây nguồn không đi chung máng cáp với các thiết bị công suất lớn gây nhiễu dòng điện.

5.3 Hiệu chuẩn + thử nghiệm + ghi nhận (15 phút)

Thực hiện hiệu chuẩn

Tiến hành:

• Kích hoạt chế độ hiệu chuẩn nội tự động.
• Kiểm tra lại độ ổn định và độ lặp lại.

Kiểm tra độ ổn định bằng quả cân chuẩn

Tiến hành: Đặt quả cân chuẩn 100g nhiều lần liên tiếp để đánh giá

• Độ lặp lại
• Độ tuyến tính

Nếu sai số vẫn tăng liên tục thì cần kiểm tra kỹ thuật chuyên sâu.

6. Cách kỹ thuật viên khoanh vùng nguyên nhân

Khi cân phân tích bị nhảy số, kỹ thuật viên cần “khoanh vùng” nguyên nhân theo trình tự từ môi trường – thao tác – thiết bị – hệ thống để tránh lao ngay vào thay linh kiện mà không xác định đúng nguyên nhân gốc rễ.

6.1 Nhìn kiểu dao động

Dao động nhẹ, quanh 1 giá trị, ổn định sau vài giây: thường do rung, gió, thao tác đặt mẫu không ổn, chưa chắc là lỗi phần cứng.

6.2 Dấu hiệu loadcell mất ổn định

Dao động mạnh, không hội tụ, liên tục nhảy số: là dấu hiệu loadcell, bo mạch hoặc dây tín hiệu bị lỗi.

6.3 Kiểm tra phần mềm và tín hiệu hiển thị của cân

• Xem cân có bị lỗi hiển thị số (display glitch) không
• Kiểm tra bộ lọc tín hiệu (filter, stability setting)
• Xem cấu hình cân có bị thay đổi không
• Đảm bảo không có lỗi truyền dữ liệu hoặc phần mềm điều khiển

Cân phân tích chỉ cho kết quả chính xác khi thiết bị, môi trường và thao tác sử dụng đều được kiểm soát đúng cách. Việc xử lý sớm hiện tượng nhảy số sẽ giúp giảm sai số, ổn định phép cân và đảm bảo độ tin cậy cho toàn bộ kết quả kiểm nghiệm.